خوانش تطبیقی کتیبه‌های اسماءالحسنی در مسجد جامع یزد و گوهرشاد با رویکرد ترامتنیت ژرار ژنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول، دزفول، ایران

2 دانشیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول. دزفول، ایران

10.22034/ahdc.2026.24438.1916

چکیده

تزئینات معماری اسلامی، علاوه بر جنبه‌های زیبایی‌شناختی، حامل مفاهیم دینی و معنایی‌اند. کتیبه‌های مساجد نیز از مهم‌ترین عناصر انتقال‌دهنده این مفاهیم به شمار می‌روند و معمولاً شامل آیات قرآن، ادعیه و اسماء الهی هستند. در دو مسجد جامع یزد و گوهرشاد مشهد، مجموعه کامل اسماءالحسنی در قالب کتیبه‌های معماری اجرا شده است. با توجه به تفاوت بستر تاریخی، گونه معماری، جایگاه فضایی و شیوه اجرای این کتیبه‌ها، بررسی روابط میان متن و معماری نیازمند چارچوبی تحلیلی است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف خوانش تطبیقی کتیبه‌های اسماءالحسنی در دو مسجد، از نظریه ترامتنیت ژرار ژنت به‌عنوان چارچوب تحلیلی استفاده می‌کند. پرسش اصلی پژوهش آن است که روابط میان متن کتیبه، فضا، ویژگی‌های معماری و شیوه بازنمایی آن در دو مسجد چگونه قابل تبیین است. پژوهش با روش تاریخی ـ تفسیری و رویکرد تطبیقی انجام شده و داده‌ها از طریق مطالعات اسنادی و برداشت‌های میدانی گردآوری شده‌اند. یافته‌ها[u1.1] بر اساس پنج سطح ترامتنیت نشان می‌دهند که در سطح بینامتنیت، هر دو مجموعه به متن واحد اسماءالحسنی ارجاع دارند؛ در سطح پیرامتنیت، جایگاه افقی کتیبه در مسجد جامع یزد و جایگاه عمودی آن در مناره‌های مسجد گوهرشاد، نحوه مواجهه مخاطب با متن را متفاوت می‌سازد؛ در سطح فرامتنیت، سازمان‌دهی فضایی کتیبه‌ها زمینه خوانش‌های متفاوتی از متن ایجاد می‌کند؛ در سطح سرمتنیت، کتیبه‌ها در چارچوب گونه‌های معماری ایلخانی و تیموری واجد ویژگی‌های متفاوتی می‌شوند؛ و در سطح بیش‌متنیت، تفاوت در خط، رنگ و تکنیک اجرا، دگرگونی صوری و اجرایی متن را در دو بستر تاریخی نشان می‌دهد. مهم‌ترین یافته پژوهش آن است که تفاوت در خوانش اسماءالحسنی صرفاً ناشی از تغییرات ظاهری کتیبه نیست، بلکه از تفاوت در شبکه روابط میان متن، فضا، گونه معماری و شیوه بازنمایی آن شکل می‌گیرد. در نتیجه، چارچوب ترامتنیت ژنت امکان تبیین نظام‌مند چگونگی شکل‌گیری خوانش‌های متفاوت از یک متن واحد در بسترهای معماری متفاوت را فراهم می‌کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Comparative Study of the Asma’ al-Husna Inscriptions in the Yazd and Goharshad Jameh Mosque through Gerard Genette’s Transtextulaity Approach

نویسندگان [English]

  • Zahra Bidkhouri 1
  • Kourosh Momeni 2
1 PhD Student of Architecture, Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Jundi-Shapur University of Technology, Dezful, Iran
2 Associate Professor, Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Jundi-Shapur University of Technology, Dezful, Iran
چکیده [English]

Islamic architectural ornamentation, beyond its aesthetic dimension, conveys religious and semantic meanings. Mosque inscriptions are among the important elements through which such meanings are communicated and commonly include Qur’anic verses, supplications, and divine names. In both the Jameh Mosque of Yazd and the Goharshad Mosque in Mashhad, the complete set of the 99 Names of God is incorporated into architectural inscriptions. Considering the differences in the historical context, architectural type, spatial position, and execution techniques of these inscriptions, examining the relationship between text and architecture requires an analytical framework. Therefore, this study aims to comparatively interpret the inscriptions of Asma al-Husna in the two mosques by employing Gérard Genette’s theory of transtextuality as an analytical framework. The main research question concerns how the relationships among the inscriptional text, architectural space, architectural genre, and modes of representation can be explained in the two mosques. The research adopts a historical-interpretive method with a comparative approach, using documentary studies and field documentation for data collection. The findings are analyzed through Genette’s five levels of transtextuality. At the level of intertextuality, both inscriptional ensembles refer to the same sacred textual source, namely the Names of God. At the level of paratextuality, the horizontal placement of the inscriptions beneath the main iwan vault in the Jameh Mosque of Yazd and their vertical placement on the minarets of the Goharshad Mosque produce different modes of visual encounter with the text. At the level of metatextuality, spatial organization contributes to different interpretive orientations. At the level of architextuality, the inscriptions acquire distinct formal and semantic characteristics within Ilkhanid and Timurid architectural contexts. At the level of hypertextuality, differences in script, color, and execution technique indicate formal and technical transformations of the text within different historical contexts. The main finding is that differences in the reading of Asma al-Husna are not merely the result of changes in the visual form of the inscriptions, but arise from differences in the network of relationships among text, space, architectural genre, and representation. Thus, Genette’s transtextual framework provides a systematic means of explaining how different readings of a single sacred text emerge within different architectural contexts.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Asma’al Hosna Inscriptions
  • Jameh Mosque of Yazd
  • Jameh Mosque of Goharshad
  • Transtextulaity
  • Gerard Genette
آژند، یعقوب. نامور مطلق، بهمن. حسن زاده، حسام. (1400). خوانش ژنتیِ لوگوی دانشگاه تهران. رهپویه هنرهای تجسمی، (4)2، 22-15.
آلن، گراهام. (1392). بینامتنیت. ترجمه پیام یزدانجو. تهران: مرکز
آینه‌وند، صادق و نیازی، شهریار. (1379). معنا شناسی اسماءالحسنی. مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، (1)153، 18-1.
ابراهیمی‌دینانی، غلامحسین. (1381). اسماء و صفات حق. تهران: سازمان چاپ و انتشارات.
ابراهیمی، زهرا. حاتمی، سعید و شاکری، جلیل. (1402). بررسی تأثیرپذیری حسین منزوی از غزل‌های حافظ و سعدی بر مبنای نظریۀ ترامتنیت. نشریه کاوش نامه زبان و ادبیات فارسی، (57)24، 158-123.
اسپرهم، داوود و چمنی نمینی، زهرا. (1393). مقایسه محتوایی مرصاد العباد نجم الدین رازی و حدیقه الحقیقه سنایی غزنوی بر مبنای نظریه ترامتنیت. نشریه کهن نامه ادب پارسی، (4)5، 25-1.
اسحقی غریب دوستی، طاهره و مراثی، محسن. (1402). تحلیل نگاره سفینة‌النجات اثر محمدعلی رجبی بر اساس نظریه ترامتنیت ژرار ژنت. نشریه هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی، (3)28، 40-29.
اسمعیلی سنگری، حسین و پروین، راحله. (۱۴۰۳). باز خوانش زبان مشترک معماری مسجد کبود تبریز و شیخ لطف‌الله اصفهان با تأکید بر اندیشه‌های تیتوس بورکهارت و الگ گرابار (رویکرد فراترکیبی). پژوهش‌های معماری اسلامی، (۳)۱۲ ،۱۱۷_ ۹۸.
افروغ، محمد. (1404). خوانش و تحلیل عناصر قالی داستان مجلس زلیخا و یوسف بافت تهران بر اساس نظریه ترامتنیت ژنت. نشریه نگره، (73)20، 95-81.
اکبری، مرضیه و شمشیری، الهام. (1398). خوانش ترامتنی صحنه درخواست زلیخا از یوسف (نمونه موردی پاکدامن اثر محمود فرشچیان و یوسف و زن پوطیفار اثر گیدو رنی). نشریه پژوهشنامه گرافیک و نقاشی، (2)3، 41-31.
اناری بزچلویی، ابراهیم و رنجبران، سکینه. (1391). بررسی اصطلاحات بینامتنی در زبان فارسی و عربی با تکیه بر نظریه ژرار ژنت. نشریه ادب پژوهی، 21، 189-171.
باباخان، سلیمه و ملکی گیساوندانی، ساره. (1399). مطالعه بازتاب چینی‌های آبی و سفید در شاهنامه شاه تهماسبی بر اساس آرای ژرار ژنت. نشریه علمی پژوهش هنر، (19)10، 27-17.
باباخانی، هادی. (1400). سیر تحول عناصر تزئینی اسلامی بناهای تاریخی و مساجد در دوره ایلخانی. نشریه شباک، (3)7، 190-181.
باختر، علی. فرمهینی فرهانی، رضا و مرادی نسب، حسین. (1402). تعاملات فرهنگی مغولها با اروپایی هاو تاثیر آن بر معماری ورودی بناهای ایران در دوره ایلخانی با بررسی دو نمونه مسجد ایلخانی و کلیسای گوتیک. نشریه مدیریت فرهنگی، (60)17، 99-83.
بقال بهتاش، حامد. شمیلی، فرنوش. امرائی، بابک و حسن‌زاده، حسام. (1404). خوانش بیش‌متنی پوسترهای فرهنگی (مطالعه موردی: پوستر نمایشگاه نقاشی حضور). نشریه هنرهای کاربردی، (4)5، 16-5.
بنی‌اسدی باغمیرانی، مهدی و عسگری، علی. (۱۴۰۱). تأثیرپذیری آثار هنر و معماری در تمدن ایران اسلامی از حکمت و هنر متعالی. مطالعات بیداری اسلامی، (3)11، 25-7.
بهنام، مینا. (1395). بررسی دامنه تاثیرگذاری شاهنامه بر پژوهش‌های خاورشناسان انگلیسی (رهیافتی تطبیقی بر بنیان ترامتنیت ژرار ژنت). نشریه پژوهشنامه ادب حماسی، (21)12، 101-85.
بیدخوری، زهرا و مؤمنی، کورش. (۱۴۰۴). مطالعه‌ی تطبیقی خطوط ایوان اصلی مساجد جامع در دوره‌ی صفویه و قاجاریه. پژوهش‌های معماری اسلامی، (۳)۱۳، ۱۲۹_ ۱۱۴.
تاج آبادی، فرزانه. (1398). نقد ترجمه اسماء خداوند. دوفصلنامه مطالعات نقد ادبی، (49)14، 69-55.
حاجی‌زاده باستانی، کریم. (1397). زیبایی شناسی و ارزش‌های نمادین کتیبه‌های مسجد جامع یزد. نشریه پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، (18)8، 192-175.
حسینی، سیدسعید. فهیمی فر، اصغر و کشاورزافشار، مهدی. (1402). خوانش ترامتنی مجسمه "انباشت"، اثر کورش گلناری. نشریه هنرهای کاربردی، (3)3، 84-75.
حسین براتی، محمد و حسینی، سیدرضا. (1403). مطالعه ترامتنی فرهاد در مجسمه‌های مسی پرویز تناولی. نشریه هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی، (3)29، 62-49.
حسینی‌زاده مهرجردی سیده، سعیده و میرنژاد، سیدعلی. (1394). تبیین جایگاه مسجد جامع یزد در ایجاد حس مکان و هویت به فضای کالبدی شهر. نشریه مطالعات ملی، (1)16، 150-127.
حسینی‌نیا، سیدمهدی. بهرامی، امیر. نوید، علی و حیدری، مهدی. (1395). مقایسه کتیبه نگاری دو مسجد: گوهرشاد و کبود. نشریه پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، (11)6، 206-191.
حصاری، پدرام. (1402). کاربرد مفاهیم اسماءالهی (جبار) در ساختار انعطاف‌پذیری معماری. نشریه دین‌پژوهشی و کارآمدی، (3)3، 17-1.
خواجه، پریچهر و محسنی، سیدشاهین. (1403). ترامتنیت در اثر موسیقایی. نشریه نامه هنرهای نمایشی و موسیقی، (36)15، 43-27.
خوش‌چهره زیبا، حسین و آذری‌پور، سیمین. (1404). مطالعه روابط ترامتنی در موسیقی کلاسیک ایرانی مطالعه موردی: بخش‌های متر آزادِ آلبوم نوا مرکب‌خوانی. نشریه کیمیای هنر، (54)14، 90-75.
دانائی‌نیا، احمد و علیزاده، علیرضا. (۱۴۰۰). بازتعریف صفات معمار مخلوق مبتنی بر صفات معمار عالم. اندیشه معماری، (10)5، 35-17.
درودآبادی همدانی، سیدحسین.(۱۳۹۴). ترجمه شرح اسماء الحسنی. قم: انتشارات نغمه قرآن
ذوالفقارزاده ، حسن. (۱۳۹۰) . معمار در آیینه اسما. نشریه صفه، (2)21، 32-15.
دهباشی، مهدی. (۱۳۸۴). فلسفه اسما و صفات حق و تمایز آن‌ها از یکدیگر. نشریه اندیشه دینی دانشگاه شیراز، (۱۷)۵، ۱-۱۸.
رستمی، محسن. رستمی، ثریا و یاسری، نگین. (1398). پژوهشی در تبلور و شکوفایی مضامین و مبانی هنر شیعی در معماری دوران تیموری و صفوی (نمونه موردی: مسجدگوهرشاد و مسجد شیخ لطف الله). نشریه معماری شناسی، (12)2، 15-1.
رسولی، اعظم. (1401). خوانش ترامتنی فرش در هنر معاصر (مطالعه موردی آثار النا هرزگ و محمودصالح محمدی). نشریه گلجام، (41)18، 109-91.
رضازاده اردبیلی مجتبی و اسدی جعفری، ندا. (۱۳۹۷). مطالعه‌ی تطبیق‌پذیری تزئینات متبرکه‌ی کتیبه‌ها در مناره‌های مسجد گوهرشاد و مسجد شاه مشهد. نشریه هنرهای زیبا، (1)23، 66-55.
رمضان‌ماهی، سمیه. (1402). خوانشی نو از تابلوی شمس اثر استاد نصرالله افجه‌ای با رویکرد ژرار ژنت. نشریه رهپویه هنرهای تجسمی، (1)6، 41-29.
ریاضی‌نیا، فریده. فلاح، علی و خالدیان، محمدعلی. (1402). بازخوانی پیرامتن‌های اشعار حافظ با تکیه بر نظریه‌ی ترامتنیت. نشریه پژوهش نامه مکتب های ادبی، (21)7، 31-7.
زارعی، محمدابراهیم. میردهقان، سیدفضل اله. عزیزی بندرآبادی، حمید و کاظم نژنداصل، ابراهیم. (1397). تأملی دوباره بر دوره‫بندی ساخت مسجد جامع شهر یزد براساس اسناد مکتوب و یافته‫های باستان‫ شناسی (از ابتدا تا قرن ششم هجری قمری). نشریه پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، (18)8، 174-157.
زمرشیدی، حسین. (1390). مسجد بی نظیر جامع گوهرشاد و هنرهای قدسی معماری. نشریه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 6، 32-17.
سبزواری، هادی‌بن‌مهدی. (1383). اسرار الحکم. قم: قدس
سبزواری، هادی‌بن‌مهدی. (1394). شرح اسماءالحسنی. تهران: نوید اسلام
سرسنگی، مجید و تبریزی، فرناز. (1400). بررسی ترامتنی شرح صحنه در نمایشنامه‌های تک‌پرده‌ای تنسی ویلیامز. نشریه کیمیای هنر، (38)10، 42-25.
شایسته‌فر، مهناز. (1388). بررسی تزیینات و کتیبه‌های قرآنی دو مجموعه گوهرشاد هرات و مشهد. نشریه مطالعات هنر اسلامی، 12، 98-73.
شایسته‌فر، مهناز و شکرپور، شهریار. (1388). مقایسه طرح و نقش در زیلوبافی میبد و مسجد جامع یزد. نشریه مطالعات هنر اسلامی، 11، 42-25.
شوکتی، آیت و بیگی، محمدرضا. (1402). تحلیل و تطبیق صفاءالقلوب شیروانی و نان و حلوای شیخ بهایی بر اساس نظریه ترامتنیت ژنت. نشریه مطالعات ادبیات تطبیقی، (67)17، 299-282.
صالحی‌فر، مینا و اقتداری، محمداسماعیل. (1394). بررسی نقش اسماء الحسنی ـ اسم (الحیّ) ـ در معماری سنتی ایران. کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و تکنولوژی.
طاهری، جعفر و ندیمی، هادی. (1393). بعد پنهان در معماری اسلامی ایران. نشریه صفه، (2)24، 24-5.
طاهری، عفت. مطیع، مهدی و حبیب اللهی، مهدی. (1400). رابطه کاربردشناختی اختتام آیات با متن آن؛‌ مطالعه موردی لطِیفٌ خَبِیر. فصلنامه مطالعات قرآنی، (48)12، 289-267.
طاهری، محبوبه و لونی، مهدی. (1402). مطالعه مفهوم اعتدال در نگاره«مرد شهری و روستایی» در سبحه ‏الابرار جامی با رویکرد ترامتنی ژرار ژنت. نشریه جلوه هنر، (4)15، 83-67.
طایفی، شیرزاد و سلمان نصر، کورش. (1400). تحلیل برخوانی «آرش» بهرام بیضایی، با رویکرد ترامتنیت. نشریه پژوهشنامه نقد ادبی و بلاغت، (2)10، 126-103.
طیب، زهیر. (1386). شریف اسماء الحسنی: تقریر مبحث اسماء الحسنای مرحوم آیه‌الله حاج شیخ حسن اثنی عشری (ره). تهران: نشر سفینه
عرفان‌منش، ساحل و پیری، علی. (1402). خوانش بیش‌متنی عناصر نوشتاری در قالیچه محرابی موزه دفینه. جلوه هنر، 15(1)، 54-43.
عبدالهی‌فرد، ابوالفضل. اولادقباد، منظربانو و شکرپور، شهریار. (1398). تحلیل محتوایی کتیبه‌های قرآنیِ مساجد جامع گوهرشاد مشهد و حکیم اصفهان. نشریه مطالعات باستان‌شناسی، (7)3، 176-161.
عزیزی، الناز. (1402). خوانش آثار پیکرنگاری مهرعلی، نقاش دوره قاجار، با رویکرد ترامتنیت ژرار ژنت. نشریه نگره، (65) 18، 109-93.
علینژادمجیدی، سحر. شالی امینی، وحید. ایرانی بهبهانی، هما و ضیمران، محمد. (1398). چگونگی بازتاب جلوه های میان متنی در بازخوانش معماری معاصر ایران. معماری و شهرسازی ایران، (1)10، 196-175.
غلامعلی‌زاده، جواد و عرب یوسف‌آبادی، فائزه. (1396). ارتباط ترامتنی اشعار حکمی حافظ شیرازی و ابوالفتح بستی با قرآن کریم. نشریه زبان و ادبیات عربی، 16، 224-203.
فدوی، راحله. نامورمطلق، بهمن و محمدیان، علی. (1401). بازخوانی رابطۀ قواعد ناظر به فقه شهری بر مبنای نظریۀ تَرامتنیت ژرار ژِنت. فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی، (2)7، 38-17.
فغفوری، رباب و بلخاری قهی، حسن. (1394). بررسی تطبیقی مضمون کتیبه‌های مسجد گوهرشاد و مبانی اعتقادی شیعه در دوره تیموری و صفوی. نشریه نگره، (35)10، 18-4.
فلاح، مسعود. نقره‌کار، مجید و صالح صدق پور، بهرام. (1402). ساختار فرآیندهای انسانی (نظریه سلام) از منظر تجلی حقیقت معنا در مصنوعات (نمونه موردی: نما در محله مطلوب از منظر اسلام). پژوهش‌های معماری اسلامی، (۳)۱۱، ۶۲_۴۷.
قاسمی سیچانی، مریم. قنبری شیخ‌شبانی، فاطمه و قنبری شیخ‌شبانی، محبوبه. (1396). تحلیل مضمون کتیبه‌های قرآنیِ ورودی‌ها و محراب‌های مسجد جامع اصفهان. پژوهش‌های معماری اسلامی، (۳)۵، ۶۵_۴۹.
قاسمی‌نیا، مازیار. سلطان زاده، حسین و رئیسی، ایمان. (1401). «بِینامعماری»؛ تبیین روابط میان یک اثر معماری با آثار دیگر بر پایه‌ رویکرد «بینامتنیت». نشریه نامه معماری و شهرسازی، (34)14، 44-25.
کاتب‌‌یزدی، احمدبن حسین‌بن علی. (۱۳۵۷). تاریخ جدید یزد. امیرکبیر، تهران.
کاظم‌پور، زیبا و عابددوست، حسین. (1400). تداوم رابطه نماد و نوشتار در هنرهای اسلامی و گرافیک معاصر ایران با تمرکز بر نظریه بینامتنیت ژنت. نشریه مبانی نظری هنرهای تجسمی، (1)6، 133-118.
کنگرانی، منیژه. (1388). فرآیند بیش متنیت در نقاشی براساس نظریه ترامتنیت. نشریه نامه هنرهای تجسمی و کاربردی، (4)2، 34-19.
مالک کاوکانی، علیرضا. مظفر، فرهنگ و وفامهر، محسن. (۱۴۰۲). تجلی معنا و حُسن در هندسه و تزئینات مساجد. پژوهش‌های معماری اسلامی، (۳)۱۱، ۱۱۹_۱۰۷.
مجتبوی، سیده مریم. امین فندقی، جواد و واسعی، فریناز. (1400). بررسی تزئینات کاشی‌کاری در مساجد دورۀ تیموریان (نمونۀ موردی: مسجد گوهرشاد مشهد و مسجد گوهرشاد هرات). نشریه فردوس هنر، 7، 63-48.
مدرسی، فاطمه. احمدی کاکاوندی، ساسان و اقبالی، وحید. (1404). خوانش بینامتنی داستان ‌«فریدون و ضحاک» در شاهنامۀ فردوسی و «موسی و فرعون» در مثنوی معنوی بر مبنای نظریۀ ترامتنیت ژنت. ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، 80-61.
مظفر، فرهنگ. نقره کار، عبدالحمید. حمزه نژاد، مهدی و معین مهر، صدیقه. (1396). معناشناسی حیات و سرزندگی در آموزه های اسلامی و بررسی تاثیر آن در محله. پژوهش‌های معماری اسلامی، (۱)۵، _۳۱_۱۸.
مؤمنی، کوروش. عطاریان، کورش. دیده‌بان، محمد و مسعودی، زهره. (1397). مقایسه طرح معماری مساجد صفویه اصفهان و مساجد دوره ایلخانی. نشریه معماری و شهرسازی آرمان شهر، 23، 114-95.
میری، محمد. (1398). بررسی تاریخی مراتب پیوند سالک با اسمای الهی در مکتب ابن عربی. نشریه ادیان و عرفان، (1)52، 163-143.
ناطور مطلق، بهمن. (1387). ترامتنیت مطالعه روابط یک متن با دیگر متن‌ها. نشریه پژوهشنامه علوم انسانی، 56، 98-83.
ناطور مطلق، بهمن. (1395). بینامتنیت از ساختارگرایی تا پسامدرنیسم. تهران: نشر سخن.
نایب‌پور، صفورا. خواجه احمد عطاری، علیرضا و رهروی پوده، ساناز. (1404). تحلیل تطبیقی نگارة ورود زلیخا و عزیز به مصر و استقبال از ایشان در نگارگری صفوی و گورکانی: مطالعه‌ای بر مبنای نظریه ترامتنیت ژرار ژنت. نشریه هنرهای زیبا، (3)30، 22-7.
نصیری، فاطمه. (1401). تحلیل رابطه متن و تصویر در کتاب قابوسنامه با رویکرد ترامتنیت ژنت. نشریه هنرهای کاربردی، (1)2، 75-60.
نقابی، محبوبه و نژادابراهیمی، احد. (1403). مطالعه تطبیقی مسجد جامع یزد و مسجد مظفریه (مسجد کبود) تبریز برای شناخت وجوه افتراق و اشتراک معماری تیموری و ترکمانی. نشریه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام، (38)15، 172-139.
نوروزی، زینب و بیگی سرهالی، وحیدعلی. (1393). اثرپذیری سعدی از فردوسی بر اساس نظریه ترامتنیت. نشریه پژوهش زبان و ادبیات فارسی، 33، 139-111.
وحدت‌‌طلب، مسعود و حیدری، شهرام. (1398). بازخوانی نحوه بروز زنانگی در معماری دوره تیموری با تمرکز بر مؤلفه های بصری (نمونه موردی؛ مسجد گوهرشاد مشهد). نشریه زن در فرهنگ و هنر، (4)11، 479-459.
یگانه، منصور و هاشمی شهرکی، محمد. (1396). بررسی تزئینات و نقوش به‌کار رفته در بناهای معماری و شهری دوره ایلخانی (نمونه موردی گنبد سلطانیه و مسجد کبود تبریز). نشریه علمی پژوهشی مدیریت شهری و روستایی، (48)16، 400-393.
Genette, Gerard. (1972). Narrative Discourse. An Essay in Method: Organization for the Study and Compilation of Humanities Books of Universities (SAMT).
Genette, Gerard. (1982). Palimpsetes. La Littrature au second degré: Paris: Seuil.
Genette, Gerard. (1988). The Proustian paratext. SubStance: a review of theory and literary criticism, 17 (2), 63-77.