Reading the endowment Deed Dated1269 AH of the Imam of the Meybod Jume Mosque, from the perspective of the history of the city and architecture

Document Type : Research Article

Author

Associate Professor of the Research Institute of Cultural Heritage and Tourism (RICHT), Tehran. Iran

10.22034/ahdc.2026.24327.1910

Abstract

Throughout history, the city of Meybod has left behind many urban and architectural monuments and evidence, which are considered a significant example for understanding the heritage of Iranian life in the desert plain. Despite the importance of this city, there have been few references to it in historical books. With this explanation, unpublished written historical documents can be a guide to clarifying the city's past and understanding historical monuments. In this study, an endowment deed written by the Imam of the Meybod Jume Mosque in 1269 AH, dedicating his properties to public and religious works, is introduced and re-examined; by raising the question of what monuments and places in Meybod does the text of Mohammad al-Husseini's endowment deed refer to and what new points does it raise in understanding this city? With the aim of analyzing the endowment deed as a historical document of the city and architecture. Considering that the subject is related to the past and requires scrutiny and analysis, the research was carried out using the "historical-analytical method". While reading the text of the document, and counting the types of architectural works such as mosques, castles, houses and other spaces, it became clear that works such as the city within the fortification, quarters, villages (Rabaz), garden areas and qanat can provide a picture of the city of Meybod in the Qajar period, which is understood with the city center and rabaz, garden areas and qanat. Also, new information is obtained from some of the lost works such as the Bashnigan Castle. And it turns out that the circulation of public charitable buildings was supported by relying on public capital and the ancient endowment deed organization and is considered one of the reasons for the continued dynamic life of urban innovations throughout the civil history of Iran.

Keywords

References

آزموده, بهنام محزون و سروقدمقدم, عبدالرضا. (2012). مطالعه عملکردی روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) در بهینه یابی گزینه‌های بهسازی ساختمان‌های مصالح بنایی غیرمسلح، نشریه مهندسی عمران، سال 21، ش 1، 47-64.
اسفنجاری کناری، عیسی. (1385). شالوده کهن شهر میبد. در میبد شهری که هست. جلد نخست، به­کوشش عیسی اسفنجاری کناری. تهران: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری. ص 15-89.
افشار، ایرج. (1348). یادگارهای یزد. جلد اول. تهران: انجمن آثار ملی ایران.
ایواتاکه، اکیو. (1384). موقوفات یکی از امرای تیموری (موقوفات امیرچقماق در یزد). برگردان سیدمحمدمهدی هاشمی. وقف میراث جاویدان. ش 49. ص 34-49.
پاپلی یزدی، محمد حسین. (1379). آسیاب­هایی که با قنات کار می­کنند. قنات ـ گزیده مقالات. یزد: شرکت سهامی آب منطقه­ای یزد. صص 73-89.
پویا، عبدالعظیم. 1395. سیمای باستانی میبد؛ بررسی تاریخی سازواره و ساخت یک شهر کویری. چاپ دوم، میبد: دانشگاه آیت­الله حائری.
پیرنیا، محمدکریم. (1369). شیوه­های معماری ایرانی. تدوین غلامحسین معماریان. تهران: مؤسسۀ نشر هنر اسلامی بنیاد مستضعفان و جانبازان.
جانب­اللهی، محمد سعید. (1383). چهل گفتار در مردم­شناسی میبد؛ دفتر اول فرهنگ و فناوری قنات. تهران: روشنان.
حیدریه­زاده، محمود. (1357). بلوک میبد. تهران: چکیده.
دانش­پژوه، محمدتقی و ایرج افشار. (1341). جامع­الخیرات (وقف­نامه سیدرکن­الدین). فرهنگ ایران­زمین، ش 9، ص 68-227.
راعی، حسین. (1395). مزارع مسکون تاریخی در ایران از آغاز تا دوره صفویه. اثـر، ش 74. ص 3-22.
سمسار یزدی، علی­اصغر و همکاران. (1389). تدوین تجربیات خبرگان قنات. چاپ دوم، تهران: شرکت مدیریت منابع آب ایران.
صفی­نژاد، جواد. (1379). نظام تقسیم و حسابرسی و خریدوفروش در آبیاری سنتی میبد. قنات ـ گزیده مقالات. یزد: شرکت سهامی آب منطقه­ای یزد. صص 169-209.
صدوقی، محمد. (1377ق). رونوشت وقف­نامه روضه محمدیه مشهور به حظیره ملاّ. یزد. گلبهار یزد.
طراز، عبدالوهاب. (1341). کتابچه موقوفات یزد. به­کوشش ایرج افشار. فرهنگ ایران­زمین، جلد دهم. تهران.
عرفان­فر، محمدجواد. (1383). حیات جاوید؛ مجموعه اسناد موقوفات شهرستان میبد. جلد اول. قم: نسیم کوثر.
فلاح، علیرضا. (1380). نظری اجمالی بر آبادی­های بیرونی شارستان قدیم میبد. میبد: پروژه محور فرهنگی تاریخی میبد (منتشر نشده).
فلاح، علیرضا. (1391). ساختارهای دفاعی و مورفولوژی در بیرونه­های ارگ میبد. یزد: امیر سیدعلیزاده.
قیومی بیدهندی، مهرداد و محدثه نظیف­کار. (1397). دو سند درباره معماری حمام­های روستایی استرآباد. اثـر، ش 80، بهار. ص 80-88.
کشاورز، محسن. (1380). نظری اجمالی به مساجد تاریخی میبد. میبد: پایگاه پژوهشی میبد (منتشر نشده).
کیهان، روزنامه. (23 آذر 1372). بنای یک مجموعه باستانی متعلق به قرن ششم در میبد نابود شد. شماره 14941، ص 19.
مستوفی بافقی، محمدمفید. (1340). جامع مفیدی. جلد 3، بخش 1. به­کوشش ایرج افشار. تهران: اساطیر.
نیک­زاد، ذات­الله. (1385). مجموعه کهن مسجد جمعه میبد. میبد شهری که هست. جلد نخست، به­کوشش عیسی اسفنجاری کناری. تهران: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری. ص 91-132.
نیک­زاد، ذات­الله. (1399). بازخوانی وقف­نامه حاجی رجبعلی بر مسجد جامع میبد، از دریچه تاریخ معماری. معماری اقلیم گرم و خشک، ش 11، بهار و تابستان. ص 1-24.
نیک­زر، احمدعلی. 1380. وادی خاموشان؛ گذری بر گورستان­های قدیم میبد. میبد: پایگاه پژوهشی (منتشر نشده).
همدانی، رشیدالدین فضل­الله. (2536). وقف­نامه ربع رشیدی. به­کوشش مجتبی مینوی و ایرج افشار. تهران: انجمن آثار ملی.
 
Journal of Architecture in Hot and Dry Climate
Volume 13, Issue 21
May 2025
Pages 79-102

Files

Share

How to cite

Statistics