دانشگاه یزد معماری اقلیم گرم و خشک 2645-3711 13 21 2025 04 21 From Structural Strengthening to Integrated Seismic Conservation: Evolution of Seismic Conservation Approaches in Iran’s Architectural Heritage از مقاوم‌سازی سازه‌ای تا حفاظت لرزه‌ای یکپارچه: واکاوی تحول رویکردهای حفاظت لرزه‌ای در میراث معماری ایران 45 78 4192 10.22034/ahdc.2026.24151.1900 FA داوود امامی میبدی دانشجوی دکتری مرمت و احیای بناها و بافتهای تاریخی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران 0000-0002-2602-978X عیسی اسفنجاری کناری گروه مرمت بنا و بافتهای تاریخی دانشکده حفاظت و مرمت دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران. 0000-0003-1781-4054 حامد عزیزی بندرآبادی گروه عمران، دانشکده عمران، دانشگاه یزد، یزد، ایران. 0000-0002-5371-3122 Journal Article 2026 02 03 Earthquakes are among the most significant threats to Iran’s architectural heritage and recent seismic events have demonstrated that safeguarding historic buildings requires an approach that extends beyond conventional structural retrofitting. Although international conservation charters have established comprehensive principles for seismic interventions, the adaptation of these principles to Iran’s historical, physical, and managerial context remains insufficiently explored. Accordingly, this study aims to analyze the evolution of seismic conservation strategies in architectural heritage, examine the relationship between international conservation principles and Iranian conservation practice, and propose a conceptual framework for seismic conservation.<br /><br />This research uses a qualitative and interpretative methodology based on the comparative analysis of selected case studies. Data were collected through documentary analysis and literature review and were subsequently coded according to eleven seismic conservation principles. Comparative analysis of the case studies enabled the identification of common patterns and historical trends, which formed the basis for developing a conceptual framework describing the evolution of seismic conservation in Iran.<br /><br />The findings indicate that seismic conservation in Iran has evolved through three major stages: a structurally focused approach, a value-oriented approach, and an integrated approach based on risk management and resilience. Furthermore, comparison of international conservation principles with Iranian conservation practice identified three interrelated conservation clusters: seismic safety, physical conservation, and heritage authenticity. These clusters encompass principles such as minimum intervention, non-intrusiveness, distinguishability, compatibility, effectiveness, durability, monitoring and and controllability, integrity, respect for authenticity, and reversibility. Based on these clusters, a conceptual framework is proposed, demonstrating that decisions regarding seismic interventions in historic buildings should be determined by balancing structural safety requirements, physical conservation, and heritage authenticity.<br /><br />The results demonstrate that effective seismic conservation of historic buildings cannot be achieved solely through structural strengthening but requires the integration of engineering requirements, physical characteristics, and cultural values within a comprehensive decision-making framework. The proposed conceptual framework provides a systematic basis for understanding the evolution of seismic conservation in Iran and supports future decision-making and the evaluation of seismic interventions in architectural heritage. زمین‌لرزه یکی از مهم‌ترین عوامل تهدیدکننده بناهای تاریخی ایران است و تجربه زمین‌لرزه‌های اخیر نشان داده است که حفاظت لرزه‌ای این آثار نیازمند رویکردی فراتر از مقاوم‌سازی صرف سازه‌ای است. باوجود توسعه منشورها و اسناد بین‌المللی حفاظت، چگونگی انطباق این اصول با شرایط کالبدی، تاریخی و مدیریتی ایران همچنان با ابهام همراه است. ازاین‌رو، هدف این پژوهش تحلیل تحول رویکردهای حفاظت لرزه‌ای در میراث معماری، بررسی نسبت میان اصول منشورهای بین‌المللی و تجربه‌های اجرایی ایران و ارائه یک چارچوب مفهومی برای حفاظت لرزه‌ای بناهای تاریخی است. پژوهش حاضر از نوع کیفی و تفسیری بوده و با استفاده از تحلیل تطبیقی نمونه‌های موردی انجام‌شده است. داده‌های پژوهش از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی گردآوری و سپس بر اساس یازده اصل حفاظت لرزه‌ای کدگذاری و مقایسه شده‌اند. در مرحله نهایی، با تحلیل الگوهای مشترک و روندهای تاریخی، چارچوب مفهومی تحول حفاظت لرزه‌ای در ایران استخراج‌شده است.<br /><br />یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تحول حفاظت لرزه‌ای در ایران در سه مرحله قابل تبیین است: رویکرد سازه‌محور، رویکرد ارزش‌محور و رویکرد یکپارچه مبتنی بر مدیریت ریسک و تاب‌آوری. همچنین تحلیل تطبیقی منشورهای بین‌المللی و تجربه‌های ایران منجر به استخراج سه خوشه اصلی حفاظت لرزه‌ای شامل ایمنی لرزه‌ای، حفاظت کالبدی و اصالت میراثی شد که هر یک مجموعه‌ای از اصول نظیر حداقل مداخله، عدم تعدی، خوانایی، سازگاری و دوام، اثربخشی و پایش، تمامیت، حرمت‌گذاری و برگشت‌پذیری را دربر می‌گیرد. بر پایه این خوشه‌ها، مدل مفهومی حفاظت لرزه‌ای پیشنهاد می‌شود که نشان می‌دهد تصمیم‌گیری در مداخلات لرزه‌ای باید حاصل برقراری تعادل میان الزامات ایمنی، حفاظت از کالبد تاریخی و صیانت از ارزش‌های میراثی باشد.<br /><br />نتایج پژوهش بیانگر آن است که حفاظت لرزه‌ای موفق در بناهای تاریخی صرفاً به ارتقای مقاومت سازه‌ای محدود نمی‌شود، بلکه مستلزم تلفیق هم‌زمان الزامات فنی، ویژگی‌های کالبدی و ارزش‌های فرهنگی در قالب یک چارچوب تصمیم‌گیری یکپارچه است. https://smb.yazd.ac.ir/article_4192_eeabf21db39fc09a46c94b551e50aea3.pdf